Het Natuur Uurtje: Structurele Woningnood voor Vogels

Nieuws
15 mei 2026 - Vogelspotcast - 9
Fotografie door: Randy Fokke

Op het Marineterrein is natuur overal aanwezig: soms zichtbaar en soms verborgen. In de toekomst ontwikkelt deze plek zich tot een nieuwe stadswijk. Dat roept ook een andere vraag op: hoe bouwen we niet alleen voor mensen, maar voor ál het andere leven dat thuishoort in de stad? Tijdens het maandelijkse Natuur Uurtje verkennen we samen met een natuurexpert wat er groeit, kruipt, bloeit en zwemt op het terrein.

Voor deze editie trekken we het terrein op met de mannen van de Vogelspotcast: Arjan Dwarshuis & Gisbert van Baalen. De podcast ontstond tijdens een wandeling door het Vondelpark, waar vogelaar en wereldrecordhouder vogels spotten Arjan Dwarshuis zijn jeugdvriend Gisbert meenam vogels kijken. “Ik wist nog geen kraai van een ekster te onderscheiden,” vertelde Gisbert later. Juist dat bleek een gouden formule.

Een verborgen vogelstad

Na een flinke stortbui breekt de zon weer door op het Marineterrein en valt er gouden gloed over het terrein. De vogels gaan op zoek naar insecten die door de regen naar boven zijn gekomen. Even waren we bang dat er weinig te spotten zou zijn, maar tijdens onze ronde tellen we bijna dertig verschillende vogelsoorten.

Bij de Commandantswoning spotten we een groenling hoog in de bomen, terwijl een pimpelmees af en aan vliegt naar zijn jongen in een nestkast bij gebouw 002. Fotograaf Randy Fokke vertelt dat ze hier een dag eerder een futennest in het water zag. Op het Heliveld vliegt een lepelaar over en langs een boomstam kruipt een boomkruiper omhoog. Het lijkt eigenlijk al verrassend goed te gaan op het Marineterrein. Hier, midden in de stad, vinden vogels nog steeds ruimte om te foerageren, schuilen en broeden.

Wat vogels nodig hebben

Volgens Arjan begint een vogelvriendelijke stad bij insecten. Zonder insecten verdwijnen uiteindelijk ook veel vogels. Daarom zijn inheemse planten, bloemen zonder bestrijdingsmiddelen en genoeg schuil- en nestplekken zo belangrijk.

Op de Voorwerf gaat dat gelukkig al goed. Van kruidenrijk gras en struiken tot hoge bomen: juist die variatie trekt insecten én vogels aan.

15 mei 2026 - Vogelspotcast - meidoorn

Ook de meidoorn langs de kade is volgens Arjan een echte vogelmagneet. In het voorjaar trekt hij met zijn bloemen veel insecten aan en die zijn weer belangrijk voedsel voor vogels, vooral voor jonge vogels in het broedseizoen. Later in het jaar groeien er rode besjes aan die door veel vogelsoorten worden gegeten.

Daarnaast is een meidoorn ook een veilige plek om te schuilen en nesten te bouwen doordat hij dicht vertakt is en stekels heeft waardoor katten en andere roofdieren er moeilijker bij kunnen. Eigenlijk is de meidoorn tegelijk een supermarkt, schuilplek én kraamkamer voor vogels.

De stad als hindernisbaan

Toch laat de wandeling ook zien hoe moeilijk het leven van vogels in de stad kan zijn.

Bij Defensie zien we scholeksters vechten met hun spiegelbeeld in de ramen. Een schattig gezicht maar geen normaal gedrag. Scholeksters herkennen hun eigen spiegelbeeld niet, zijn erg territoriaal en denken een soortgenoot te zien in de weerspiegeling. Dit kan leiden tot een urenlang gevecht met zichzelf.

Even later ontwijkt een krooneend maar nét een glazen gevel van Booking.com. Op het laatste moment draait hij weg. Vliegen in de grote stad gaat niet over rozen. Arjan en Gisbert hadden niet verwacht deze soort hier te spotten. Het is een mannetje dat opvalt door zijn feloranje kop en rode snavel. Meestal worden die gezien in rustige plassen, meren en waterrijke natuurgebieden. Arjan voert de bijzondere waarneming meteen in op Waarneming.nl.

15 mei 2026 - Vogelspotcast - 50

Ook de binnenhaven laat zien waar het beter kan. De kades (in heel Amsterdam) zijn hard en er zijn weinig natuurlijke oevers of rietzones waar vogels veilig kunnen schuilen en broeden. Het Dobbernatuur experiment laat al zien hoeveel verschil drijvend groen kan maken: tussen de planten zien we een meerkoetenfamilie met vier pubers.

En terwijl Amsterdam steeds verder verdicht, verdwijnen ook steeds meer nestplekken in gevels, daken en oude gebouwen. Oude kieren en beschutte plekken verdwijnen door renovatie en nieuwbouw. Daarmee verdwijnen ongemerkt ook complete woonwijken voor vogels.

Natuurinclusief bouwen

Om vogels meer ruimte te geven wordt bij nieuwbouw steeds vaker gekeken naar natuurinclusief bouwen. Via het Handboek en Puntensysteem Natuurinclusief Bouwen moeten vastgoedontwikkelaars rekening houden met stadsnatuur, bijvoorbeeld door ruimte te maken voor nestkasten, groen en verblijfplaatsen voor dieren. Volgens Arjan en Gisbert is deze ontwikkeling heel positief, maar blijft het effect in de praktijk nog beperkt. Punten zijn relatief makkelijk te behalen en controle is lastig. Ook politieke keuzes helpen niet altijd mee. Nadat bouwbedrijven, ontwikkelaars en gemeenten jarenlang werkten aan het verplicht integreren van nestkasten in nieuwbouw en renovatie, schrapte minister Mona Keijzer die landelijke afspraak alsnog. Arjan reageerde daar eerder cynisch op met de uitspraak:

“Meer mussen, minder Mona”.

Waarom dit ook over mensen gaat

Een stad zonder vogels voelt meteen anders. Stiller. Kaler. Minder levend.

Vogels zijn onmisbaar voor een weerbare stad: ze dragen bij aan biodiversiteit, houden ecosystemen in balans en maken mensen letterlijk gelukkiger. Uit onderzoek van King’s College London blijkt dat het zien of horen van vogels direct een positief effect heeft op je mentale welzijn. Een effect dat zelfs tot acht uur kan aanhouden.

Volgens Arjan en Gisbert is vogelen (bewust kijken en luisteren naar vogels) niet alleen leuk, maar ook goed voor je. Het helpt je vertragen, meer in het moment te zijn en beter naar je omgeving te kijken. Daarvoor hoef je niet naar Nieuw-Zeeland of de Sub-Sahara: ook midden in de stad is verrassend veel natuur te ontdekken. In de stadsomgeving noemen het Urban Birding. Onderzoek laat zelfs zien dat vogelen je aandacht en geheugen actief houdt. Vogels maken de stad dus niet alleen groener, maar ook fijner en gezonder om in te leven.

Ga Urban Birden met Arjan en Gisbert op het Marineterrein

Wil jij meer leren over vogels in de stad? Op 11 september organiseren Arjan Dwarshuis en Gisbert van Baalen van de Vogelspotcast een speciale editie Urban Birding op het Marineterrein. Samen nemen ze je mee in hun enthousiasme voor vogels, natuur en alles wat er midden in de stad leeft.

Meedoen?

Reageer met je leukste vogelverhaal op de post op Instagram of Linkedin. Geen social media? Mail dan naar ania@voetstepp.nl. Er is plek voor maximaal 15 deelnemers.

Op woensdag 15 juli 2026 worden de winnaars bekend gemaakt.